Wybierając rośliny do ogrodu, należy wcześniej ustalić kryteria wyboru, tzn.:
-
warunki klimatyczne ogrodu,
-
siedlisko (gleba, woda, powietrze, światło),
-
wielkość i lokalizacja ogrodu,
-
walory plastyczne rośliny (pokrój, wielkość, barwa, szyszki...),
-
względy ekonomiczne.
Warunki klimatyczne - najważniejsze kryterium
Dlaczego? Otóż w przeciągu milionów lat na Ziemi wykształciły się określone typy roślin w różnorodnych warunkach klimatycznych. Z tego też względu przenoszenie roślin do innych aniżeli tych, w których się wykształciły warunków, przeważnie kończy się klęską. Dlatego gatunki sprowadzone do Polski ze stref o łagodniejszym klimacie mogą być uszkadzane przez mrozy czy wiatry co powoduje wysuszanie igieł i gałęzi. Niestety polski klimat przejściowy, nie sprzyja wielu roślinom iglastym. Zwłaszcza zimy, charakteryzujące się zmiennością temperatur i trwający niekiedy wiele tygodni brak pokrywy śnieżnej w mroźne, wietrzne dni, utrudnia poważnie dobór gatunków do naszych ogrodów (czyniąc również duże spustoszenia wśród "nowości", nie do końca sprawdzonych w naszych warunkach).
Jednakże polski klimat nie jest jednorodny na całym terytorium naszego kraju. Na wschodzie i północnym wschodzie jest on kontynentalny - ostrzejszy, surowszy, podobnie jest w rejonach podgórskich i w niższych partiach gór. Zaletą klimatu górskiego jest większa ilość opadów i duża wilgotność powietrza (w porównaniu z niżową częścią Polski). Dlatego rośliny iglaste, które mają wysokie wymagania co do ilości opadów, mogą rosnąć w górach lepiej aniżeli na niżu, mimo ostrości klimatu podgórskiego.
Z samym klimatem wiąże się również pojęcie mikroklimatu, tzn., że w jednej strefie mogą istnieć miejsca o łagodniejszym, czasem zdecydowanie cieplejszym klimacie. W takich to właśnie miejscach rosną doskonale gatunki i odmiany wrażliwsze, a które faktycznie w tej części kraju rosnąć nie powinny. Bywają to miejsca naturalne bądź sztuczne czyli stworzone za pomocą ludzkiej ręki. Korzystny mikroklimat wewnątrz ogrodu można uzyskać dzięki np. otoczeniu żywopłotem, wysokim murem lub po stronie południowej budynku itp. W warunkach naturalnych swoisty mikroklimat powstaje dzięki zwartej ścianie lasu, w lesie, w pobliżu dużego zbiornika wodnego czy też w spokojnej kotlinie chronionej łańcuchem wzgórz od wschodnich, mroźnych wiatrów.
Istnieją jednak drzewa i krzewy iglaste, które w wyniku odporności na mrozy mogą być sadzone na terenie całego kraju, zarówno w górach, we wschodniej bądź północno-wschodniej części. Do tych mrozoodpornych gatunków należą m.in. sosny - zwyczajna, czajna, czarna, wejmutka i górska; świerki - pospolity, kłujący i serbski; jałowiec sabiński i jodła kalifornijska. Wśród wielu odmian amatorskich, które ze względu na swe wyższe wymagania co do temperatury mogą być uprawiane jedynie w zachodniej i środkowej Polsce oraz tam, gdzie panuje korzystny mikroklimat, należy wymienić odmiany cypryśników (szczególnie cypryśnik Lawsona), a także niektóre jodły (np. jodłę szlachetną) i jałowce (np. łuskowaty). Obecnie w Polsce wyróżnia się 5 stref klimatycznych dla których przypisano odrębny dobór roślin iglastych.
Wymagania siedliskowe
Rośliny iglaste nie będą dobrze się rozwijały na glebie zbitej, pozbawionej struktury, suchej, jałowej bądź zachwaszczonej. Dlatego cyprysiki (zwłaszcza groszkowy), większość sosen i świerków rosną lepiej na glebach lekko kwaśnych. W przypadku, gdy nasza gleba ma odczyn zasadowy, liczmy się wówczas ze słabszym rozwojem niektórych gatunków - ich wolniejszym wzrostem i rozjaśnionych, bladozielonych igłach. Mimo to istnieje kilka gatunków bardzo dobrze rozwijających się w tych warunkach a są to: jodła kalifornijska, jałowiec sabiński, świerk serbski, sosna czarna, cis jagodowy i modrzewie.
Warunki w miastach nie są dla roślin iglastych sprzyjające. źle wpływa na nie suche, zapylone powietrze, skoki temperatur i wilgotności. Zanieczyszczona atmosfera powoduje zanik żyzności, a często nadmierne zasolenie gleby. Stąd do ogrodów w miastach poleca się jedynie: świerk kłujący, jodła kalifornijska, sosna wejmutka, sosna czarna, modrzewie oraz cis (zwłaszcza pośredni). Nie nadają się zaś w ogóle: świerk pospolity i sosna zwyczajna.
Wymagania pokarmowe drzew iglastych są mniejsze niż roślin liściastych, jednakże nie można tego problemu bagatelizować. Większość z nich rośnie dobrze tylko na glebach żyznych, bogatych w składniki pokarmowe. W przypadku, gdy gleba w naszym ogrodzie jest sucha, piaszczysta i jałowa, musimy wybrać jedynie te gatunki, które na takim stanowisku będą mogły rosnąć. Są to zwłaszcza: jodła kalifornijska, jałowce - zwyczajny, sabiński i płożący, świerk kłujący i wiele sosen takich jak: zwyczajna, czarna, kosówka, Banksa, czy też smołowa.
Natomiast na gleby czasowo zalewane, np. wiosną, można posadzić metasekwoję chińską i cypryśnik błotny. Na gleby wilgotne lecz nie zalewane nadają się: żywotnik zachodni, choina kanadyjska, cyprysik groszkowy, sosna błotna, świerk biały i kaukaski jak również gatunki polecane na stanowiska zalewane.
Planując nasz ogród musimy pamiętać wszakże o różnorodnej wrażliwości roślin iglastych na zanieczyszczenie powietrza.
Wielkość ogrodu - ograniczone możliwości
Efektowną kompozycję można uzyskać jedynie pamiętając o zasadzie umiaru. Nadmierne zagęszczenie ogrodu wyklucza osiągnięcie dobrych efektów plastycznych oraz uniemożliwia normalny rozwój drzew i krzewów, ponieważ w takim tłoku nie mają nigdy dobrych warunków do wzrostu. Dlatego lepiej jest posadzić mniej roślin lecz starannie dobranych i w większej rozstawie (z uwzględnieniem rozmiarów, jakie osiągną po kilkunastu latach), a wolne przestrzenie, które wypełnią rozrastające się okazy, obsadzić na razie rośłinami mniej trwałymi, np. bylinami, paprociami, ozdobnymi trawami.
Problemy ekonomiczne
Pewna część roślin iglastych, jak również krzewów zimozielonych, należy do najdroższych wśród materiału szkółkarskiego. Wysoka ich cena jest spowodowana tym, iż uprawa tych gatunków w szkółce jest szalenie pracochłonna, wymaga dużej wiedzy fachowej i trwa dość długo. Natomiast okazy jakie oferują szkółkarze oraz punkty sprzedaży, mają za sobą co najmniej trzyletni pobyt w szkółce a niektóre spośród nich wymagają nawet pięcio- i sześcioletniego okresu produkcji (zwłaszcza cisy i niektóre formy karłowe, szczególnie wolno rosnące).
Wydatek związany z zakupem roślin iglastych jest jednorazowy, a efekt estetyczny kompozycji z ich udziałem jest wieloletni i niepowtarzalny. |
